Πώς θα καταλάβω αν το παιδί μου χρειάζεται αναπτυξιακό έλεγχο;

Αυτό που απασχολεί κάθε γονέα, από τις πρώτες κιόλας ώρες της γέννησής του,είναι αν το παιδί του θα αναπτυχθεί φυσιολογικά. Η ανάπτυξη βέβαια ενός παιδιού είναι μια διαδικασία που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (περιβαλλοντικούς, κληρονομικούς, κοινωνικούς, κ.ά)

Οι γονείς συνήθως ανησυχούν όταν το παιδί τους αργεί να μιλήσει, να περπατήσει, όταν η συμπεριφορά του δεν συνάδει με την ηλικία του, αν «χάσει» κάποιες από τις ικανότητες που είχε ήδη κατακτήσει ή όταν αντιμετωπίζει αποτυχίες στο σχολείο. Έχουν διαμορφωθεί έτσι οι ηλικίες «κλειδιά» της ανάπτυξης. Οι ηλικίες δηλαδή όπου αναμένεται ένα παιδί να κατακτήσει κάποιες κινητικές, γνωστικές ή κοινωνικές δεξιότητες ένα παιδί «μέσου όρου». Όλοι όμως γνωρίζουμε ότι τέτοιο παιδί δεν
υπάρχει και ότι οι προαναφερθείσες δεξιότητες ανά ηλικία είναι κατά προσέγγιση και τα ηλικιακά όρια δεν ισχύουν απόλυτα για  όλα τα παιδιά. Κάθε παιδί είναι μοναδικό και διαγράφει τη δική του πορεία, με αποτέλεσμα συχνά οι ικανότητες των παιδιών να μην συμβαδίζουν με όσα γράφουν τα ιατρικά συγγράμματα. Έτσι, άλλα παιδιά κάνουν μικρά βηματάκια καθημερινά, άλλα αργούν αρκετά και είναι διστακτικά, μόλις
όμως νιώσουν σίγουρα κάνουν ένα μεγάλο άλμα και άλλα είναι πολύ ριψοκίνδυνα και παρορμητικά και πολλές φορές τολμούν και πράγματα πιο πέρα από την ηλικία τους αλλά αργούν να αποκτήσουν ωριμότητα και αυτοπεποίθηση στις νέες δεξιότητες. Επίσης, σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού παίζει και η σειρά γέννησης: οι
περισσότεροι γονείς θα συμφωνήσουν ότι διαφορετικό ρυθμό έχει το πρωτότοκο από το δευτερότοκο παιδί, ενώ τα δίδυμα ακολουθούν πολλές φορές ένα δικό τους κώδικα εξέλιξης. Διαφορετικά αναπτύσσονται τα αγόρια από τα κορίτσια, κάτι που δεν είναι μόνο θέμα χρωμοσωμάτων, αλλά και κοινωνικών στερεοτύπων.

Πότε θα πρέπει να επισκεφτώ τον αναπτυξιολόγο;


 Εάν οι γονείς πιστεύουν ότι το παιδί τους είναι ‘πίσω’ ή βλέπουν σημεία στην ανάπτυξή του που τους ανησυχούν
 Εάν ο παιδίατρος συμβουλεύσει τους γονείς να ζητήσουν ειδική βοήθεια
 Εάν υπάρχει κάποιο διαγνωσμένο πρόβλημα ή αναπηρία
 Αν το παιδί ανήκει σε ομάδα ‘υψηλού κινδύνου’ π.χ. προωρότητα, πολύ
χαμηλό βάρος γέννησης ή υπάρχει κάποιος κληρονομικός παράγοντας ή
οικογενειακό ιστορικό, όπως πχ προηγούμενο παιδί με παρόμοιο πρόβλημα
 Αν οι νηπιαγωγοί/δάσκαλοι του παιδιού εκφράζουν ανησυχίες.

3-5 μηνών
Εάν:
 Δεν στηρίζει το κεφαλάκι του
 Δεν χαμογελά όταν του χαμογελάσουμε
 Δεν βγάζει φωνούλες διαφορετικών συχνοτήτων
 Δεν κοιτάζει προς τον ήχο
 Δεν μεταφέρει τη ματιά του από το ένα αντικείμενο στο άλλο
 Δεν γραπώνει αντικείμενα

6-8 μηνών
Εάν:
 Δεν γυρίζει προς καμία κατεύθυνση το σώμα του είτε είναι ξαπλωμένο
μπρούμυτα είτε ανάσκελα
 Δεν μπορεί να καθίσει
 Δεν κρατάει κουτάλι
 Δεν ‘μπαμπαλίζει’
 
9-11 μηνών
Εάν:
 Δεν παίζει ‘κουκου-τσα’
 Δεν κοιτά τις εικόνες του βιβλίου για λίγο
 Δεν πιάνει με αντίχειρα και λοιπά δάκτυλα

Ενός έτους-15 μηνών
Εάν:
 Δεν γυρίζει να κοιτάξει όταν φωνάζουν το όνομά του
 Δεν παίζει με τον εαυτό του στον καθρέπτη
 Δεν αναγνωρίζει αντικείμενα όταν τα ονομάσουμε
 Δεν δείχνει με τον δείκτη
 Δεν χρησιμοποιεί απλά νεύματα, για παράδειγμα δεν σας μιμείται όταν το χαιρετάτε κουνώντας το χέρι σας

17-19 μηνών
Εάν:
 Δεν περπατά μόνο του
 Δεν καταλαβαίνει απλές εντολές πχ.«δώσε μου αυτό»
 Δεν φτιάχνει πύργο με 3-4 κύβους
 Δεν έχει λεξιλόγιο τουλάχιστον 10 λέξεων

2 ετών
Εάν:
 Δεν πηδά, δεν κλωτσάει μπάλα
 Δεν αναγνωρίζει τα μέρη του σώματος
 Δεν  βοηθά σε ντύσιμο ξεντύσιμο
 Δεν παρακολουθεί ιστορίες στα βιβλία
 Δεν φτιάχνει προτασούλες (συνδυασμούς δύο λέξεων)
 Δεν μουτζουρώνει στο χαρτί

3 ετών
Εάν:
 Δεν ανεβοκατεβαίνει σκάλες
 Δεν παίζει συμβολικό παιχνίδι,
 Δεν λέει το όνομά του
 
 
4 ετών
Εάν:
 Δεν τρέχει και κλωτσά μπάλα
 Δεν ορίζει τη χρήση απλών καθημερινών πραγμάτων
 Δεν γνωρίζει χρώματα
 
5 ετών:
Εάν:
 Δεν ντύνεται   μόνο του
 Δεν κάνει συγκρίσεις μεγεθών
 Δεν ξέρει πόσο χρονών είναι
 Δεν προσπαθεί να κόψει με το ψαλίδι ,
 Δεν πλένει τα χέρια του και το πρόσωπό του με κάποια βοήθεια
 Δεν επιλέγει φίλους για να παίξει
 
6 ετών:
Εάν:
 Δεν έχει  «κολλητό φίλο»,
 Δεν γράφει το όνομά του
 Δεν μπορεί να ξεκινήσει ή να διατήρήσει ένα διάλογο
 Δεν μπορεί να περιγράψει από ποιο υλικό είναι φτιαγμένα απλά καθημερινά
πράγματα
 Δεν αντιγράφει γράμματα, επαναλαμβάνει αριθμούς ούτε μετρά μέχρι το 20
 
7ετών
Εάν:
 Δεν ξέρει πού μένει ή πότε έχει γενέθλια
 Δεν ξεχωρίζει δεξί από αριστερό
 Δεν μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία που διάβασε

8 ετών
Εάν:
 Δεν είναι αυτόνομο σε καθαριότητα και υγιεινή,
 Δεν ξέρει τι πρέπει να κάνει αν χαθεί
 Παρουσιάζει προβλήματα σε προφορικό και γραπτό λόγο

Ένα παιδί που δεν έχει ακόμα κατακτήσει τους σταθμούς που αντιστοιχούν στην ηλικία του ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ κάποιο αναπτυξιακό πρόβλημα αλλά χρειάζεται  αξιολόγηση, η οποία μπορεί να γίνει μόνο από τον ειδικό παιδίατρο-αναπτυξιολόγο.

Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες & Ο Φόβος της Αποτυχίας

Οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίες παρατηρούνται σε ένα παιδί ή σε έναν έφηβο συνεπάγονται σημαντικές δυσκολίες στην ανάγνωση, στη γραπτή έκφραση ή στα μαθηματικά σε σύγκριση με τις γενικότερες νοητικές ικανότητες του.

Τα περισσότερα παιδιά που παρουσιάζουν τις προαναφερθείσες δυσκολίες αποστρέφονται ή αποφεύγουν μαθησιακές διαδικασίες όπως είναι το διάβασμα, η ανάγνωση αλλά και ο έντυπος λόγος, ενώ παράλληλα διακατέχονται συχνά από ένα αίσθημα ντροπής αλλά και
ταπείνωσης λόγω της συνεχούς τους αποτυχίας και της επακόλουθης απογοήτευσης. Επιπρόσθετα, φαίνεται πως βιώνουν καθημερινά έντονο άγχος για τη σχολική τους επίδοση, καθώς αναγνωρίζουν την αδυναμία τους να ανταπεξέλθουν στις σχολικές απαιτήσεις, ενώ
πολύ συχνά συγκρίνουν τις δικές τους επιδόσεις με αυτές των φίλων και συμμαθητών τους, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μία αρνητική περιρρέουσα ατμόσφαιρα μέσα στην τάξη, η οποία δεν θα μπορούσε να αφήσει ανέπαφη τη συμμετοχή του παιδιού σε κοινωνικές και
αλληλεπιδραστικές δραστηριότητες.

Πέρα όμως από αυτό, τα παιδιά που εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες διακατέχονται από την έλλειψη κινήτρων, καθώς τις περισσότερες φορές τείνουν να αποδίδουν την επιτυχία σε εξωτερικούς παράγοντες όπως είναι η τύχη ή η ευκολία του έργου, ενώ η αποτυχία φαίνεται συχνά να αποδίδεται σε εσωτερικούς παράγοντες όπως είναι η αδυναμία πραγμάτωσης ενός γνωστικού έργου. Το γεγονός αυτό δημιουργεί χαμηλές προσδοκίες για τον εαυτό αλλά και ένα μειωμένο αίσθημα αυτοαντίληψης, το οποίο συνδεδεμένο με τις χαμηλές προσδοκίες που επίσης αποκτούν οι σημαντικοί άλλοι για την ικανότητα του παιδιού, δημιουργεί μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία, η οποία οδηγεί το παιδί στην αποτυχία (Ζακοπούλου, 2013).

Για αυτόν ακριβώς το λόγο, οι γονείς είναι καλό να γίνουν σύμμαχοι της προσπάθειας των παιδιών να ανταπεξέλθουν όσο το δυνατό καλύτερα στη μαθησιακή διαδικασία υπερπηδώντας ταυτόχρονα το φόβο της αποτυχίας που τους χαρακτηρίζει.

Έτσι, οι γονείς είναι σημαντικό :
 Να θυμούνται ότι οι δυσκολίες που εμφανίζουν τα παιδιά τους δεν οφείλονται σε έλλειψη ενδιαφέροντος ή σε τεμπελιά. Επομένως, πρόκειται για δυσκολίες, οι οποίες δεν μπορούν να αποδοθούν σε εσωτερικά χαρακτηριστικά.
 Να αποφεύγουν ταμπέλες αλλά και γενικευμένους χαρακτηρισμούς, οι οποίοι τραυματίζουν την αυτοεικόνα αλλά και την αυτοαντίληψη του παιδιού.
 Να επιδοκιμάζουν την προσπάθεια που καταβάλλουν τα παιδιά σε κάθε σχολική δοκιμασία και τη συμμετοχή σε αυτή, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.
 Να διαμορφώνουν προσδοκίες αλλά και στόχους αντίστοιχους των δυνατοτήτων των παιδιών και να μην ζητάνε από αυτά παραπάνω από αυτά που μπορούν να καταφέρουν.
 Να δημιουργούν ένα κλίμα ασφαλές, ήρεμο, χωρίς πολλές εντάσεις.
 Να δημιουργούν ένα περιβάλλον χωρίς πολλούς διασπαστικούς παράγοντες, γεγονός που θα βοηθήσει το παιδί να παραμείνει προσηλωμένο στο στόχο του.
 Να αποφεύγουν τυχόν συγκρίσεις των επιδόσεων τους με τις αντίστοιχες των συμμαθητών τους, καθώς κάτι τέτοιο επιτείνει το αίσθημα μειονεξίας από το οποίο διακατέχονται.
 Να προσπαθούν να ενισχύουν συνεχώς δεξιότητες, τις οποίες τα παιδιά
εμφανίζουν αλλά και δραστηριότητες, στις οποίες παρουσιάζουν σημαντικές επιδόσεις.
 Τέλος, δεν θα πρέπει φυσικά να ξεχνά κανείς και πολύτιμη βοήθεια που
μπορούν οι εκπαιδευτικοί να προσφέρουν σε αυτή τη διαδικασία, μέσα από τη δημιουργία ενός κλίματος αποδοχής αλλά και μέσα από την αναγνώριση των δυσκολιών του παιδιού και την προσαρμογή τους στη μαθησιακή διαδικασία.

15 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΛΕΠΤΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

Με τον όρο «λεπτή κινητκότητα» αναφερόμαστε στο συντονισμό των μικρών μυών στα χέρια και τα δάχτυλα. Μερικές από τις βασικότερες δραστηριότητες που απαιτούν καλή λεπτή κινητικότητα είναι: η λαβή μολυβιού, η λαβή κουταλιού ή πιρουνιού, η γραφή, η ζωγραφική, η χρήση ψαλιδιού, το πέρασμα χαντρών σε σκοινί, τα παζλ, το κλείσιμο του
φερμουάρ και των κουμπιών, το δέσιμο κορδονιών, το άνοιγμα/κλείσιμο ενός κουτιού με καπάκι, η σχεδίαση σχημάτων. Και ενώ τα περισσότερα παιδιά δεν εμφανίζουν καμία δυσκολία στην ανάπτυξη
δραστηριοτήτων, που απαιτούν τη δεξιότητα της αδρής κινητικότητας (όπως για παράδειγμα το τρέξιμο και τα πηδήματα), κάτι τέτοιο δεν ισχύει με την λεπτή κινητικότητα, η οποία απαιτεί μεγαλύτερο έλεγχο, συγκέντρωση και ακριβείς κινήσεις από το ίδιο το παιδί. Η λεπτή κινητικότητα μας ενδιαφέρει στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης και εκπαίδευσης του ατόμου, γιατί το τελικό αποτέλεσμα αφορά σε δεξιότητες που τελικά βοηθούν στην αυτοεξυοηρέτηση του παιδιού και την
ομαλή πορεία του στην εκπαιδευτική διαδικασία (π.χ δέσιμο των κορδονιών, το φαγητό, ντύσιμο/ γδύσιμο, το πλύσιμο των δοντιών, το γράψιμο, η ζωγραφική, το χτένισμα) Παρακάτω αναφέρουμε 15 δραστηριότητες, που μπορούν όλοι οι γονείς να κάνουν με
τα παιδιά στο σπίτι με τελικό σκοπό τη βελτίωση της κινητικής ανάπτυξης τους.

  1. Ζωγραφική με πινέλα, νερομπογιές ή και δακτυλομπογιές
  2. Κατασκευή ζυμαροπλαστελίνης και κατασκευή διαφόρων αντικειμένων με αυτήν (π.χ μπορείτε να φτιάξετε σπιτάκια, ήλιο σύννεφα, αριθμούς, γράμματα, κ.α). Σε περίπτωση που δεν μπορείτε να φτιάξετε πλαστελίνη, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε πλαστελίνες του εμπορίου
  3. Κατασκευή «κοσμημάτων» με τη χρήση ζυμαρικών. Μπορείτε να
    κατασκευάσετε κολιέ ή βραχιόλια χρησιμοποιώντας κλωστή και μακαρόνια και, αφού τα φτιάξετε, να τα βάψετε με νερομπογιές και πινέλα
  4. Κατασκευή «κοσμημάτων» ή άλλων αντικειμένων με τη χρήση γύψου ή fimo. Αφού τα φτιάξετε και τα ψήσετε, μπορείτε να τα βάψετε με ό,τι χρώμα επιθυμεί το παιδί
  5. Δημιουργία κολλάζ με διάφορα χαρτόνια, εφημερίδες ή και περιοδικά. Εάν το παιδί σας είναι μικρό, μπορείτε τα κομμάτια του κολλάζ να τα κόψετε με το χέρι αντί με το ψαλίδι και μετά να τα κολλήσετε με στικ κόλλα σε ένα μεγάλο χαρτόνι
  6. Παραγωγή ψωμιού/ κέικ/ κουλουράκια. Μπορείτε μαζί με το παιδί να
    φτιάξετε ψωμί, κέικ ή και κουλουράκια και αντί για μίξερ να αφήσετε το παιδί να ανακατέψει τα υλικά μέσα σε ένα βαθύ σκεύος. Με αυτόν τον τρόπο βοηθούμε και στην αισθητηριακή απευαισθητοποίησή του!!
  7. Παιχνίδια και κατασκευές με τη χρήση Lego
  8. Ντόμινο . μπορούμε να φτιάξουμε διάφορες διαδρομές με ντόμινο και στο τέλος να τα ρίχνουμε φτιάχνοντας ένα ωραίο σχέδιο
  9. Ζωγραφική με τη χρήση μπατονέτας. Φτιάχνουμε ένα απλό σχέδιο για το παιδί (π.χ ένα δέντρο ή ένα σπίτι ή ένα φρούτο) και με τη χρήση μπατονέτας το χρωματίζουμε χρησιμοποιώντας το αντίστοιχο χρώμα σε στυλ πουαντιγισμού
  10. Παίξιμο με μανταλάκια
  11. Χαμένο θησαυρό με όσπρια. Σε μια λεκάνη μπορούμε να ρίξουμε φακές, φασόλια ή και ρύζι. Έπειτα μπορούμε να κρύψουμε μέσα διάφορα αντικείμενα ή και παιχνίδια και να προσπαθεί το παιδί να τα βρεί ψάχνοντας μέσα στη λεκάνη. Για παιδάκια νηπιακής ηλικίας αυτό το παιχνίδι μπορεί να γίνει και με τα μάτι κλειστά
  12. Κόψιμο πλαστελίνης με ψαλίδι ή πλαστικό μαχαίρι
  13. Λεκάνη με νερό. Μπορούμε σε μια λεκάνη με νερό να ρίξουμε πλαστικά γράμματα, αριθμούς ή άλλα μικροαντικείμενα και το παιδί να τα βγάζει με τη χρήση κουταλιού ή τσιμπίδας
  14. Δημιουργία κολλάζ με τη χρήση κουμπιών ή pom-pom
  15. Ζωγραφική ή γράψιμο σε πίνακα με χοντρούς μαρκαδόρους