Κόψιμο των μαλλιών και αυτισμός: συμβουλές για γονείς παιδιών με αυτισμό

Πολλοί είναι οι γονείς που συχνά παραπονιούνται ότι αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία πηγαίνοντας το παιδί τους στο κομμωτήριο. Το κόψιμο των μαλλιών δεν είναι πάντα μία ευχάριστη εμπειρία για όλα τα παιδιά αλλά για ένα παιδί με αυτισμό είναι συχνά ιδιαίτερα οδυνηρή.

Πιθανά αίτια:

1. Αισθητηριακές δυσκολίες

Έρευνες έχουν δείξει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών με αυτισμό έχουν εμφανείς Αισθητηριακές δυσκολίες και πως πολλές από τις συμπεριφορές τους είναι απόρροια διαταραχών της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης.

Όλοι οι άνθρωποι έχουμε αισθητηριακές ιδιαιτερότητες. Κάποιοι από εμάς δυσανασχετούν με τα μάλλινα ρούχα, άλλοι σιχαίνονται κάποιες τροφές, άλλοι δεν αντέχουν ήχους όπως ο τρίξιμο της κιμωλίας στον πίνακα κ.α. Ωστόσο αυτές οι ιδιαιτερότητες δεν αποτελούν κριτήριο για να πούμε πως ένα άτομο έχει δυσλειτουργία της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης γιατί μιλάμε για απομονωμένες αντιδράσεις που υπάρχουν μέσα σε ένα πλαίσιο φυσιολογικών αντιδράσεων.

Στην δυσλειτουργία της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης έχουμε δυσκολία επεξεργασίας των αισθητηριακών εισερχομένων πληροφοριών, με αποτέλεσμα τη μη λειτουργική συμμετοχή του ατόμου στις καθημερινές του δραστηριότητες και τη μη λειτουργική συμπεριφορά. Μιλάμε λοιπόν για πολλές αντιδράσεις, συχνά πολύ ισχυρές που δημιουργούν έντονη συναισθηματική αντίδραση στο παιδί. Μία από αυτές τις αντιδράσεις είναι και το έντονο άγχος, η δυσανασχέτηση, η αποφυγή ή και το κλάμα σε δραστηριότητες καθημερινής ζωής όπως το κούρεμα.

Το κούρεμα είναι μία πολύ – αισθητηριακή δραστηριότητα που περιλαμβάνει διάφορες αισθητηριακές συνιστώσες και οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν αισθητηριακή υπερφόρτωση στο παιδί. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό να εξετάσουμε με λεπτομέρειες την διαδικασία του κουρέματος έτσι ώστε να καταλάβουμε τι ερεθίσματα δέχεται το παιδί κατά την διάρκεια και γιατί αυτή η εμπειρία του προκαλεί τόσο έντονο άγχος.

Απτικό σύστημα – Αφή:

Παιδιά με αυτισμό συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολία στο απτικό σύστημα, για το λόγο αυτό αποφεύγουν αγγίγματα, χάδια και σωματική επαφή, πράγμα το οποίο κάνει το κούρεμα ακόμη πιο δύσκολο. Το παιδί ενοχλείται καθώς ο κομμωτής το χτενίζει με την βούρτσα και λούζει τα μαλλιά του ή καθώς νιώθει το ψαλίδι και την δόνηση από την κουρευτική μηχανή. Επιπλέον, ενδέχεται να νιώθει άβολα από την πετσέτα και την μπέρτα που τοποθετείται γύρω από το λαιμό και τους ώμους του και από τον ίδιο τον κομμωτή, ο οποίος χρειάζεται να στέκεται πολύ κοντά του κατά την διαδικασία και να το χτενίζει ξανά και ξανά.

Ιδιοδεκτικό και αιθουσαίο σύστημα:

Το παιδί ίσως αντιμετωπίσει δυσκολία στο να καθίσει στη συνήθως ψηλή καρέκλα του κομμωτηρίου όπου τα πόδια του δεν πατούν σταθερά στο πάτωμα και επιπλέον ενδέχεται να νιώσει άβολα να γείρει το κεφάλι μπροστά ή πίσω, τόσο κατά την διάρκεια του κουρέματος, όσο και του λουσίματος.

Ακουστικό σύστημα – Θόρυβος:

Εάν το παιδί είναι ευαίσθητο σε θορύβους και σε ξαφνικούς ή δυνατούς ήχους, τότε το κομμωτήριο μπορεί να είναι ένα πολύ δυσάρεστο μέρος για αυτό. Ο θόρυβος από το πιστολάκι, την κουρευτική μηχανή ή το ψαλίδι, καθώς και από τον κόσμο, θα προκαλέσει έντονη δυσανασχέτηση στο παιδί.

Οπτικό σύστημα – Φώτα:

Πολλά παιδιά με αυτισμό συχνά ενοχλούνται από τον ήλιο ή έντονα φώτα και καλύπτουν τα μάτια τους για να προστατευτούν. Αυτός είναι άλλος ένας λόγος για τον οποίο το κομμωτήριο είναι ένα δυσάρεστο μέρος για αυτά. Τα περισσότερα κομμωτήρια έχουν πολύ δυνατά φώτα, τα οποία ενοχλούν ακόμη περισσότερο το παιδί, εξαιτίας του ότι υπάρχουν και πολλοί καθρέπτες που αντανακλούν το φως.

Οσφρητικό σύστημα- Μυρωδιές:

Τέλος, οι έντονες μυρωδιές από τα προϊόντα κομμωτικής μπορεί να προκαλέσουν επιπλέον ενόχληση στο παιδί.

2. Άγχος σε νέες εμπειρίες

Εάν το παιδί δεν έχει επισκεφτεί ξανά κομμωτήριο τότε το γεγονός ότι δε γνωρίζει τι να περιμένει, του προκαλεί πολύ μεγάλο άγχος και φόβο. Εάν δεν έχει προετοιμαστεί σχετικά με το τι ακριβώς πρόκειται να συναντήσει και να κάνει σε αυτό το μέρος, τότε η εικόνα ενός άγνωστου ανθρώπου με ένα ψαλίδι στο χέρι, κοντά στο κεφάλι του παιδιού, μπορεί να είναι πολύ τρομακτική για αυτό.

3. Άλλα αίτια

Μερικές φορές ακόμη και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε μπορεί να προδιαθέσουν το παιδί να σχηματίσει μία αρνητική εικόνα για το κομμωτήριο. Για παράδειγμα, θα ήταν προτιμότερο να χρησιμοποιήσουμε την λέξη κόντεμα των μαλλιών και όχι κόψιμο. Τέλος, ενδέχεται το παιδί να μην μπορεί να καταλάβει γιατί χρειάζεται να κόψει τα μαλλιά του, αλλά και να μην θέλει στην πραγματικότητα να τα κοντύνει.

Πιθανές λύσεις:

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί και να κάνουμε την διαδικασία του κουρέματος, αν όχι ευχάριστη για αυτό, λιγότερο οδυνηρή.

Βίντεο:

Πολλοί γονείς, έχουν ανακαλύψει ότι το παιδί μπορεί να βοηθηθεί με το να παρακολουθήσει ένα άλλο άτομο να κουρεύεται, έτσι ώστε να δει τι να περιμένει βήμα προς βήμα. Θα μπορούσε να βοηθήσει η λήψη ενός βίντεο που να δείχνει το αδερφάκι του ή κάποιο άλλο οικογενειακό πρόσωπο, να επισκέπτεται το ίδιο κομμωτήριο. Το βίντεο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει όλη την διάρκεια του κουρέματος, τη στιγμή που φεύγει από το κομμωτήριο και τη στιγμή που επιστρέφει στο σπίτι. Καλό θα ήταν επίσης να περιλαμβάνει και μία ανταμοιβή που ίσως μπορεί να πάρει το παιδί μετά τη διαδικασία π.χ. ένα αυτοκόλλητο, ένα σοκολατάκι ή κάτι άλλο που πιστεύουμε ότι θα του άρεσε.

Συμβολικό παιχνίδι:

Μερικά παιδιά ωφελούνται από το να τα προτρέψουμε και να παίξουμε μαζί τους τον ρόλο του κομμωτή κόβοντας τα μαλλιά μίας κούκλας. Σε αυτό το παιχνίδι είναι σημαντικό να συμπεριλάβουμε όλα τα βήματα της διαδικασίας και να δώσουμε έμφαση σε σημεία που πιστεύουμε ότι το παιδί δυσκολεύεται περισσότερο.

Κοινωνικές ιστορίες:

Οι κοινωνικές ιστορίες χρησιμοποιούνται για παιδιά με αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας και σύνδρομο Asperger. Η κοινωνική ιστορία βοηθά το παιδί να κατανοήσει την διαδικασία του κουρέματος καθώς και τον λόγο για τον οποίο πρέπει να κουρευόμαστε. Είναι ένα καλό ξεκίνημα για να παρουσιάσουμε το κούρεμα στο παιδί, διότι αποτυπώνεται στην μνήμη του όπως ένα παραμύθι και το μήνυμα που περνάει είναι ισχυρό και δυναμικό. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα κοινωνικών ιστοριών. Για να μπορέσετε να γράψετε την δική σας κοινωνική ιστορία η οποία να ταιριάζει στις δυσκολίες του παιδιού επικοινωνήστε με κάποιον ειδικό.

Ημερολόγιο:

Είναι πολύ σημαντικό το παιδί να γνωρίζει πότε πρόκειται να επισκεφτεί το κομμωτήριο έτσι ώστε να έχει τον χρόνο να προετοιμαστεί για κάτι τέτοιο. Ένας καλός τρόπος για αυτό είναι να κολλήσουμε στο ημερολόγιο μία εικόνα που θα συμβολίζει το κούρεμα π.χ. ένα ψαλίδι ή να το ζωγραφίσουμε στο κουτάκι της ημέρας που πρόκειται να συμβεί. Το παιδί κάθε μέρα που περνάει σβήνει την αντίστοιχη μέρα από το ημερολόγιο και με αυτόν τον τρόπο μπορεί να καταλάβει πόσος χρόνος έχει απομείνει μέχρι το ραντεβού του στο κομμωτήριο. Επίσης, αν το παιδί επισκέπτεται για πρώτη φορά το κομμωτήριο μπορείτε να πάτε μία μέρα πριν το ραντεβού για να δει το περιβάλλον.

Οδηγίες:

Θα πρέπει ο κομμωτής να έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων για το γεγονός ότι το κούρεμα είναι μια διαδικασία ιδιαίτερα αγχωτική και ίσως αρκετά δυσάρεστη για το παιδί και με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει και εκείνος να βοηθήσει στην διαδικασία. Μπορεί κάθε φορά να εξηγεί στο παιδί τι ακριβώς του κάνει και ποια θα είναι η επόμενη κίνηση. Είναι σημαντικό να του μιλά με απλά και καθαρά λόγια και να το προετοιμάζει για το πότε θα του πιάσει το πρόσωπο ή το κεφάλι, πότε θα χαμηλώσει ή θα σηκώσει την καρέκλα κ.α.

Άλλες συμβουλές:

  • Καλό θα ήταν να κλείνετε ραντεβού με το κομμωτήριο, ώρες που δεν υπάρχει πολύς κόσμος και να ενημερώσετε τον υπεύθυνο, έτσι ώστε να σας δεχτεί αμέσως μόλις φτάσετε στο κομμωτήριο, διότι η αναμονή ίσως ταράξει ιδιαίτερα το παιδί.
  • Θα πρέπει η καρέκλα στην οποία θα καθίσει το παιδί να μην είναι πολύ ψηλή, ενώ θα βοηθούσε να βρείτε ένα κουτί ή κάτι άλλο για να πατάει το παιδί όταν κάθεται, έτσι ώστε τα πόδια του να μην είναι στον αέρα.
  • Αν το παιδί ταράζεται από τον ήχο ή την αίσθηση της κουρευτικής μηχανής τότε θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο το ψαλίδι. Αν κάποιες φορές είναι αναγκαία η χρήση της θα πρέπει να προετοιμάζετε το παιδί για το πότε θα την βάλετε σε λειτουργία.
  • Αν το παιδί ενοχλείται ιδιαίτερα από τους θορύβους του κομμωτηρίου μπορείτε να συμφωνήσετε στο να φορέσει ακουστικά και να ακούσει αγαπημένα του τραγούδια.
  • Αν το παιδί ενοχλείται από την έντονη μυρωδιά του σαμπουάν, μπορείτε να πάρετε μαζί σας το σαμπουάν που έχει συνηθίσει να χρησιμοποιεί στο σπίτι.
  • Μπορείτε να ζητήσετε από τον κομμωτή να μην ασκεί μεγάλη πίεση στο κεφάλι του παιδιού καθώς το λούζει ή ακόμη και να ψεκάσει απλά τα μαλλιά του με νερό αντί για να τα λούσει.
  • Μπορείτε να πάρετε μαζί σας μία αλλαξιά ρούχα από το σπίτι αν το παιδί ενοχλείται από το κομμένα μαλλιά που ίσως δεν μπορέσουν να αφαιρεθούν τελείως από τα ρούχα που φορούσε πριν.
  • Πάρτε μαζί σας ένα αγαπημένο παιχνίδι ή βιβλίο του παιδιού έτσι ώστε να μπορέσει να απασχοληθεί ευχάριστα με κάτι άλλο.
  • Εάν το παιδί αντιμετωπίζει σημαντική δυσκολία στο να επισκεφτεί το κομμωτήριο τότε το να έρθει ο κομμωτής στο σπίτι ίσως είναι μία καλή λύση. Σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να υπάρχει ένας καθρέφτης έτσι ώστε το παιδί να παρακολουθεί την διαδικασία.
  • Είτε το κούρεμα γίνει στο κομμωτήριο είτε γίνει στο σπίτι, ο κομμωτής θα πρέπει να είναι ενήμερος για την δυσκολία αυτή του παιδιού. Μιλήστε του για τη δυσκολία του παιδιού και τις ενδεχόμενες αντιδράσεις του και συμβουλέψτε τον για το πώς να κάνει τη διαδικασία πιο εύκολη.
  • Τέλος, επιβραβεύστε το παιδί στο τέλος του κουρέματος λεκτικά, με ένα παιχνίδι, κάποιο γλυκό ή ακόμη και μία βόλτα στο πάρκο ή κάπου αλλού που θα του άρεσε πολύ.

Βιβλιογραφία:

Angie Voss (2011). Understanding your child’s sensory signals. Available from  www.asensorylife.com

Ομαδικά προγράμματα παρέμβασης & ανάπτυξη των παιδιών με αναπτυξιακές διαταραχές

Τα τελευταία χρόνια η ανάγκη για ενσωμάτωση, ένταξη αλλά και αποδοχή των ατόμων με αναπτυξιακές διαταραχές τόσο στη σχολική κοινότητα όσο και στην κοινωνία ευρύτερα έχει οδηγήσει προοδευτικά στη δημιουργία ολοένα και περισσότερων θεραπευτικών προγραμμάτων, τα οποία στοχεύουν στα παραπάνω

Πιο συγκεκριμένα, τα ομαδικά προγράμματα τα οποία στηρίζονται στην αξία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συναλλαγής φαίνεται να συνδέονται με μία σειρά από πολλαπλά οφέλη για τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές (Bratton et al., 2005. Contugno, 2005. Κουρμούση, Κούτρας, 2011). Ειδικότερα, μέσα από την ομαδική άσκηση αλλά και το ομαδικό παιχνίδι παρατηρούνται σημαντικά πλεονεκτήματα σε μία σειρά από τομείς:

*ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ / ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Προάγεται η κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη, καθώς καλούνται μέσα από τη δραματοποίηση να αναλάβουν διαφορετικούς ρόλους υπό διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες.
Κατακτώνται βασικές κοινωνικές δεξιότητες, οι οποίες τα βοηθούν να δημιουργήσουν διαπροσωπικές σχέσεις. (π.χ μαθαίνω να χαιρετώ, να συστήνομαι, να απευθύνομαι στο φίλο μου)
Προάγονται δεξιότητες διαχείρισης των συναισθημάτων, όπως αυτό του ενθουσιασμού, του θυμού, της απογοήτευσης και της ζήλειας, γεγονός που έχει ως επακόλουθο την καλύτερη αυτορρύθμιση.
Αποκωδικοποίηση εκφράσεων του προσώπου αλλά και της στάσης του σώματος των ανθρώπων, γεγονός που συνεπάγεται την καλύτερη κατανόηση των συναισθημάτων τόσο για τους άλλους όσο και για το ίδιο.
Αναπτύσσονται στρατηγικές επίλυσης συγκρούσεων κατά τη διάρκεια διαφωνιών που προκύπτουν μέσα στην ομάδα.
Γίνονται κατανοητές έννοιες όπως είναι το «μοίρασμα», και η «υπομονή» (π.χ μαθαίνω να μοιράζομαι τα παιχνίδια μου – μαθαίνω να περιμένω τη σειρά μου).
Ενίσχυση πρωτοβουλιών και καλλιέργεια μεταγνωστικών δεξιοτήτων μέσα από το ρόλο του βοηθού που πολλές φορές αναλαμβάνει το παιδί κατά τη διάρκεια των ομαδικών δραστηριοτήτων.
*ΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Αναπτύσσονται αλλά και βελτιώνονται στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων και εύρεσης λύσεων.
Αναπτύσσονται μνημονικές τεχνικές μέσα από παιχνίδια και δραστηριότητες μνήμης.
Εμπλουτίζεται το λεξιλόγιο αλλά και η εκφραστική του ικανότητα.
Αναπτύσσεται η ικανότητα περιγραφής εικόνων και προσώπων (π.χ περιγράφω τα χαρακτηριστικά ενός φίλου μου ).
Ενισχύεται η κατανόηση εννοιών όπως αυτή του χρόνου, της ακολουθίας των γεγονότων καθώς επίσης και του αιτίου-αποτελέσματος μέσα από δραστηριότητες όπως είναι η ανάγνωση ιστοριών.
Αυξάνεται ο βαθμός ανταπόκρισης σε εντολές και οδηγίες γεγονός που οδηγεί σταδιακά στην τήρηση σημαντικών κοινωνικών κανόνων.
*ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Βελτιώνεται η λεπτή κινητικότητα (π.χ. γραφή, ζωγραφική) αλλά και η αδρή κινητικότητα (π.χ μαθαίνω να πετάω τη μπάλα σωστά, να πηδάω, να χορεύω).
Βελτιώνεται ο κινητικός συντονισμός (π.χ. μαθαίνω να χρησιμοποιώ το σώμα μου μέσα στο χώρο).
Κατακτώνται κινητικές δεξιότητες όπως είναι αυτή της ισορροπίας, του ρυθμού αλλά και του προσανατολισμού στο χώρο. (π.χ μέσα από δραστηριότητες όπως είναι ο χορός, η μίμηση κινήσεων τόσο των χεριών όσο και των ποδιών από ένα μοντέλο-πρότυπο, η χρήση στεφανιών).

  • ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΕΓΩ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ

Μέσα από τις κοινωνικές συνδιαλλαγές το παιδί σταδιακά αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα στην ομάδα, μαθαίνει τα προσωπικά του όρια (π.χ τι κάνω όταν με πειράζουν, μαθαίνω να λέω όχι) αλλά και τις προσωπικές του δυνάμεις.
Ενισχύεται το αίσθημα αυτοαποτελεσματικότητας, της πίστης δηλαδή στην ικανότητα πραγμάτωσης ενός έργου αλλά και το αίσθημα της αυτοαντίληψης.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bratton S.C., Ray D., & Rhine T. (2005). The Efficacy of Play Therapy With Children: A Meta-Analytic Review of Treatment Outcomes. Professional Psychology: Research and Practice. 36, No. 4, 376–390.
Contugno Albert (2009). Group Interventions for Children with Autism Spectrum Disorders : A Focus on Social Competency and Social Skills.
Κουρμούση Ν., Κούτρας Β. (2011). Βήματα για τη ζωή. Πρόγραμμα ατομικών & κοινωνικών δεξιοτήτων για τη νηπιαγωγείο. Εκδ. Παπαζήση.

Εκμάθηση Ξένης Γλώσσας & Μαθησιακές Διαταραχές

Στη σημερινή εποχή ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών φαίνεται να λαμβάνει τη διάγνωση των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών, γεγονός το οποίο δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστο το πεδίο της εκμάθησης μίας ξένης γλώσσας, καθώς εγείρονται σημαντικοί προβληματισμοί γύρω από τις δυσκολίες που αναπτύσσονται σχετικά με αυτήν.

   Ωστόσο, σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η συσχέτιση ανάμεσα στις μαθησιακές δυσκολίες και στη δυσκολία εκμάθησης μίας ξένης γλώσσας φαίνεται να βρίσκεται σε μία δυναμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στη φύση και στο εύρος της δυσκολίας, καθώς επίσης και ανάμεσα στα χαρακτηριστικά της ξένης γλώσσας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που έρχεται να επιβεβαιώσει τα παραπάνω συνιστά το αγγλικό αλφάβητο, το οποίο έχει 26 γράμματα, τα οποία όμως παράγουν 46 διαφορετικούς ήχους, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάγνωση των λέξεων, καθώς πολλές φορές αυτές διαβάζονται με διαφορετικό τρόπο από τα γράμματα αυτά καθαυτά.

Μπορούν λοιπόν τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες να μάθουν μία ξένη γλώσσα;

   Η απάντηση είναι πως «Ναι, φυσικά και μπορούν!». Βέβαια, σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες μαθαίνει μία ξένη γλώσσα, αυτός είναι σημαντικό να είναι απόλυτα συνυφασμένος τόσο με τις ιδιαιτερότητες, όσο και με τους ρυθμούς μάθησης που εμφανίζει το παιδί. Εκτός όμως από αυτό, είναι σημαντικό οι παραπάνω διαδικασίες να λάβουν χώρα σε ένα πλαίσιο, το οποίο χαρακτηρίζεται από συνθήκες ηρεμίας και απουσία στρεσογόνων συνθηκών.

   Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες συνδέονται με μία σειρά από σημαντικά ελλείμματα της μνήμης εργασίας αλλά και τις δεξιότητες που σχετίζονται με αυτήν. Πιο συγκεκριμένα, οι μεγαλύτερες δυσκολίες που εμφανίζει ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες κατά την πορεία εκμάθησης μία ξένης γλώσσας απαντώνται κατά κύριο λόγο στους εξής τομείς:

  • Εκμάθηση φωνολογικού κώδικα μίας ξένης γλώσσας
  •  Ανάδυση αναγνωστικής ικανότητας
  •  Αναγνωστική ευχέρεια & κατανόηση
  •  Διάκριση γραμμάτων & ήχων/φωνημάτων που αυτά εμφανίζουν
  •  Κατανόηση προφορικού λόγου
  • Κατανόηση & σύνταξη γραπτού λόγου
  •  Εκμάθηση λεξιλογίου

   Συνεπώς, βάσει των μνημονικών ελλειμμάτων που εμφανίζουν τα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες καθώς επίσης και των δυσκολιών που αυτά συνεπάγονται, η ανάγκη της εκ νέου θεώρησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, η οποία αφορά την εκμάθηση μίας ξένης γλώσσας από παιδιά που εμφανίζουν τις προαναφερθείσες δυσκολίες, κρίνεται ως αναγκαία και επιτακτική.

Τρόποι Υποστήριξης & Τεχνικές

  • Χρήση οπτικοακουστικού υλικού (πίνακες, σχεδιαγράμματα κτλ)
  • Οπτική διάκριση καταλήξεων ρημάτων & ουσιαστικών
  •  Τμηματική παρουσίαση της διδακτικής ύλης
  •  Ασκήσεις φωνολογικής ενημερότητας για τη βελτίωση της ανάγνωσης
  •  Συχνές επαναλήψεις
  •  Επιτραπέζια παιχνίδια με κανόνες γραμματικές, με σκοπό να προσδοθεί στην εκμάθηση ο βιωματικός χαρακτήρας.

   Ωστόσο, είναι σημαντικό οι γονείς να έχουν στο νου τους ότι εκτός από τις παραπάνω γενικές τεχνικές οι οποίες αναφέρθηκαν, τα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, τα οποία επιθυμούν να μάθουν μία ξένη γλώσσα έχουν ανάγκη από προγράμματα πολυαισθητηριακής και διαφοροποιημένης / εξατομικευμένης διδασκαλίας, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές εκπαιδευτικές τους ανάγκες, ενώ παράλληλα θα στοχεύουν στην αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μνημονικών πόρων που αυτά διαθέτουν, με απώτερο σκοπό τα παιδιά να αναπτύξουν τα δικά τους εργαλεία μάθησης.

Η δύναμη & η σημασία των παραμυθιών στη ζωή των παιδιών

“Τα παραμύθια παρέχουν έναν μοναδικό τρόπο για τα παιδιά να γνωρίσουν τα διλήμματα της εσωτερικής τους ζωής”
Bettelheim

Σύμφωνα με τον Winnicott (2003) τα παραμύθια αποτελούν ένα μεταβατικό χώρο ανάμεσα στην εσωτερική και την εξωτερική πραγματικότητα. Τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα ανάλογα με το στάδιο της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται να συνδέσουν τη βιωμένη εμπειρία με αυτό που διαβάζουν ανακαλύπτοντας με αυτόν τον τρόπο το κρυφό νόημα του παραμυθιού (Bettelheim, 2010). Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά μέσα από τα παραμύθια:

  • Αναπτύσσουν τη συμβολική τους σκέψη και διεγείρουν τη φαντασία τους.
  • Εμπλουτίζουν το λεξιλόγιο τους και τον τρόπο έκφρασης τους.
  • Κατασκευάζουν στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων.
  • Δομούν τον εσωτερικό τους κόσμο, καθώς τα παραμύθια μεταφέρουν σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή.
  • Αναγνωρίζουν και κατανοούν το αντίθετο ανάμεσα στο καλό και στο κακό.
    Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να ειπωθεί ότι η πόλωση αυτή, ανάμεσα δηλαδή στο κακό και στο καλό υπάρχει και στο μυαλό των παιδιών, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να κατανοήσουν μία ενδιάμεση κατάσταση, η οποία θα ήταν πιο κοντά στην πραγματικότητα. Την ιδιαιτερότητα αυτή των παιδιών εξυπηρετεί και η δόμηση των χαρακτήρων στα παραμύθια.
  • Αποκτούν μία θετική προοπτική για τη ζωή αλλά και καλλιεργούν ένα αίσθημα δικαιοσύνης, κατά κύριο λόγο μέσα από τη θετική κατάληξη που επιφυλάσσουν οι ιστορίες για τους «καλούς» πρωταγωνιστές.
  • Τοποθετούν πολλές φορές τους εαυτούς τους στη θέση των πρωταγωνιστών, γεγονός που συμβάλλει στη δόμηση της ταυτότητας και της αυτοαντίληψης τους.
  • Εμπλουτίζουν το ρεπερτόριο των συναισθημάτων ερχόμενα σε επαφή με το συναίσθημα της χαράς, της αγωνίας, της απογοήτευσης αλλά και της προσμονής, γεγονός που προάγει τη συναισθηματική τους νοημοσύνη.
  • Μαθαίνουν να αναγνωρίζουν αλλά και να διαχειρίζονται αυτά τα περίπλοκα και έως εκείνη τη στιγμή ίσως ανοίκεια συναισθήματα, επιτυγχάνοντας με αυτόν τον τρόπο τη συναισθηματική αυτορρύθμιση.

“Το παραμύθι είναι το αλφαβητάρι της εικόνας της ψυχής” Campbell


Πέρα όμως από όλα αυτά, δεν θα πρέπει να ξεχνά κανείς ότι η ανάγνωση των παραμυθιών αποτελεί μία αμοιβαία συγκινησιακή διαδικασία συνδιαλλαγής, καθώς τις περισσότερες φορές εμπλέκεται σε αυτήν τόσο ο ένας από τους δύο γονείς όσο και το παιδί. Οι γονείς μετατρέπονται αυτόματα σε καθρέφτες αντανάκλασης του κόσμου και τα παιδιά μαθαίνουν για την πραγματικότητα μέσα από τα μάτια αυτών.

Έτσι λοιπόν, η διαδικασία αυτή δε θα μπορούσε να μην ενισχύει τη σχέση ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά, καθώς αποτελεί μία στιγμή στοργικής έκφρασης και ζεστασιάς ενώ παράλληλα προσφέρει μία σημαντική ευκαιρία για μία από κοινού αλληλεπίδραση, ειδικότερα όταν γονείς και παιδί προσπαθούν να «χτίσουν» μία ιστορία μαζί. (Bettelheim, 2010).

Παιδί & Συναίσθημα. Τι κάνω όταν το παιδί μου θυμώνει;

«Να το μυστικό μου … Είναι πολύ απλό… Μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά…

Την ουσία τα μάτια δεν τη βλέπουν …»

Μικρός Πρίγκιπας

«Γνωρίζουμε πως το συναίσθημα είναι πολύ σημαντικό για την εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς

κινητοποιεί την προσοχή, η οποία με τη σειρά της κινητοποιεί τη μάθηση και τη μνήμη ….

Χωρίζοντας το συναίσθημα από τη λογική μέσα στην τάξη, χωρίζουμε δύο πλευρές του ίδιου

νομίσματος, και χάνουμε κάτι σημαντικό στη διαδικασία. Είναι αδύνατον να διαχωρίσουμε το

συναίσθημα από τις άλλες σημαντικές δραστηριότητες της ζωής, Μην το δοκιμάζετε!»

Sylwester

Η συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία των διαπροσωπικών σχέσεων και τη σύναψη των φιλιών, η έναρξη των οποίων τοποθετείται ήδη στα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής τους. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, είναι σημαντικό να βοηθάμε τα παιδιά με τέτοιον τρόπο, ώστε αυτά να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα τους αλλά και να έρχονται σε επαφή με όλες αυτές τις αλλαγές που αυτά επιφέρουν στο σώμα τους, στην έκφραση του προσώπου τους αλλά και στον τόνο της φωνής τους. Άλλωστε, η αναγνώριση των δικών τους συναισθημάτων αποτελεί το εφαλτήριο για τη μετέπειτα αναγνώριση και κατανόηση των συναισθημάτων των σημαντικών άλλων. Είναι σημαντικό λοιπόν σε αυτή την τόσο πολύτιμη αλλά και πολύπλοκη διαδικασία της συναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών να σταθούμε δίπλα τους ως σύμμαχοι και αλλά και ως βοηθοί. 

Πως μπορούμε όμως να το επιτύχουμε αυτό ;

  • Όταν διαβάζουμε ένα παραμύθι κοιτάζουμε τις εικόνες και ζητάμε από τα παιδιά να μαντέψουν πως νιώθουν οι χαρακτήρες. Στη συνέχεια, μπορούμε να αναπαραστήσουμε τα συγκεκριμένα συναισθήματα κάνοντας «γκριμάτσες» μπροστά στον καθρέφτη»
  • Την ώρα που βλέπουμε μία ταινία μαζί με το παιδί μπορούμε να παίξουμε το παιχνίδι «Ας μαντέψουμε τι νιώθει» Χαμηλώνουμε την ένταση της φωνής και μαζί με το παιδί προσπαθούμε να μαντέψουμε μέσα από τις εκφράσεις των ηρώων πως μπορεί να νιώθουν.
  • Ενθαρρύνουμε το παιδί να μας μιλάει για τις φιλίες του, για τους αγαπημένους του φίλους αλλά και για τα προβλήματα που πολύ πιθανό κάποιες φορές προκύπτουν. Είναι πολύ σημαντικό ιδίως για τα τελευταία, να δίνουμε μεγάλη σημασία σε αυτό που προσπαθεί το παιδί να μοιραστεί μαζί μας όσο ασήμαντο και αν αυτό φαντάζει στα δικά μας μάτια. Ας μην ξεχνάμε πως εμείς νιώθαμε μετά από ένα καβγά με το φίλο μας στο σχολείο όταν ήμασταν παιδιά.
  • Αφηγούμαστε στο παιδί τα νέα της ημέρας και επιλέγουμε να μοιραστούμε μαζί του πως αισθανθήκαμε για αυτά. Είναι πολύ σημαντικό το παιδί να αισθανθεί μέρος της καθημερινότητας μας ακόμα και ότι μπορεί να μας προτείνει λύσεις στους προβληματισμούς μας.

Τι γίνεται όμως όταν τα παιδιά αναστατώνονται ή θυμώνουν χωρίς να μπορούν να ελέγξουν αυτό που νιώθουν; Αρχικά, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι όλα τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά, ακόμα και αυτό του έντονου θυμού. Επομένως, αυτό που είναι σημαντικό είναι να βρούμε έναν τρόπο ο οποίος θα βοηθήσει τα παιδιά όχι φυσικά να μη θυμώνουν αλλά να εκδηλώνουν το θυμό τους με έναν τρόπο αποδεκτό τόσο για τα ίδια όσο και για τα τους άλλους γύρω τους. Πως μπορούμε όμως να το επιτύχουμε αυτό;

  • Βοηθάμε τα παιδιά να κάνουν βαθιές αναπνοές με την κοιλίτσα τους. Η κοιλίτσα πρέπει να πηγαίνει προς τα έξω κατά την εισπνοή και προς τα μέσα κατά την εκπνοή. Με τις βαθιές αναπνοές μειώνονται οι καρδιακοί παλμοί και επέρχεται ένα αίσθημα ηρεμίας.
  • Δίνουμε στα παιδιά μία εναλλακτική λύση όπως το να μετρήσει φωναχτά μέχρι το δέκα. Αυτό θα αποσπάσει για λίγο την προσοχή του με αποτέλεσμα να έχει περισσότερο χρόνο μπροστά του μέχρι να ενεργήσει.
  • Ονομάζουμε ένα μαξιλάρι το «μαξιλάρι του θυμού» και παρακινούμε το παιδί να το χτυπάει με όση δύναμη θέλει μέχρι να ηρεμήσει.
  • Δίνουμε στο παιδί ένα μπαλόνι που δεν είναι φουσκωμένο και το παρακινούμε να φυσήξει μέσα σε αυτό τον αέρα του θυμού. Μετά μπορούμε να αφήσουμε το μπαλόνι να πετάξει μακριά ή και να το σπάσουμε ακόμα.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι είναι σημαντικό αυτό που ζητάμε από τα παιδιά να κάνουν να το ακολουθούμε και εμείς, καθώς τα παιδιά τις περισσότερες φορές μπορεί να μην θυμούνται αυτό που ακούν αλλά θα θυμούνται σίγουρα αυτό που βλέπουν.


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Κουρμούση Ν., Κούτρας Β. (2011). Βήματα για τη ζωή. Πρόγραμμα Ατομικών και Κοινωνικών Δεξιοτήτων για το νηπιαγωγείο. Εκδ. Παπαζήση.

Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) & Επιθετική Συμπεριφορά

Αρχικά, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η παρουσία της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος σε ένα παιδί δε συνεπάγεται εξ ορισμού την παρουσία επιθετικών εκδηλώσεων.

Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις τα παιδιά με ΔΑΦ εκδηλώνουν μία σειρά από επιθετικές και προκλητικές συμπεριφορές, τις οποίες καλούνται να διαχειριστούν τόσο οι γονείς όσο και οι φροντιστές των ατόμων αυτών κατά τη διάρκεια της παιδικής και έπειτα της ενήλικης ζωής. Η διαχείριση των συμπεριφορών αυτών αποδεικνύεται ιδιαιτέρως δύσκολη, καθώς πολλές φορές δημιουργούν τόσο στους γονείς όσο και στους φροντιστές των παιδιών με ΔΑΦ συναισθήματα ματαίωσης, απογοήτευσης και οργής.

Η επιθετική συμπεριφορά είναι δυνατό να εκδηλώνεται με συμπεριφορές όπως είναι οι κλωτσιές, το δάγκωμα και τα χτυπήματα, τα οποία απευθύνονται κατά κύριο λόγο στα άτομα που βρίσκονται παρόντα τη δεδομένη στιγμή, καθώς επίσης και με συμπεριφορές όπως είναι η καταστροφή των αντικειμένων μέσα στο χώρο. Εκτός από τα παραπάνω δεν θα μπορούσαν να μην αναφερθούν οι συμπεριφορές οι οποίες απευθύνονται στον ίδιο τον εαυτό και έχουν ως στόχο τον αυτοτραυματισμό. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι παραπάνω επιθετικές εκδηλώσεις είναι δυνατό να παρουσιαστούν τόσο σε οικεία όσο και σε ανοίκεια περιβάλλοντα.

Ποιοι είναι όμως εκείνοι οι αιτιολογικοί παράγοντες που συνιστούν το εφαλτήριο των μετέπειτα προαναφερθεισών εκδηλώσεων ;

  • Ø Δυσκολία στην επικοινωνία & στην έκφραση.
  • Ø Αλλαγές στην καθημερινή ρουτίνα του παιδιού.
  • Ø Αλλαγές στο σχολικό περιβάλλον ή στο περιβάλλον του παιδιού.
  • Ø Οργανικοί παράγοντες που είναι δυνατό να δημιουργούν ενοχλήσεις και σωματική δυσφορία.

Τι μπορούμε να κάνουμε κατά τη διάρκεια των παραπάνω εκδηλώσεων ;

  • Ø Απομακρύνουμε τα επικίνδυνα αντικείμενα από το περιβάλλον.
  • Ø Φροντίζουμε για τη σωματική ακεραιότητα του ίδιου του ατόμου, όταν η επιθετική συμπεριφορά στρέφεται στον εαυτό.
  • Ø Προστατεύουμε τους άλλους γύρω μας, καθώς επίσης και τον εαυτό μας σε περίπτωση σωματικής επίθεσης.
  • Ø Διατηρούμε την ψυχραιμία μας μέχρι να αποσυρθεί η ανεπιθύμητη συμπεριφορά.
  • Ø Διατηρούμε με σταθερότητα τη συνέπεια που έχουμε ορίσει σε περίπτωση εκδήλωσης των παραπάνω απρόσφορών εκδηλώσεων.
  • Είναι σημαντικό εάν δεν έχουμε προαποφασίσει σε σχέση με τη συνέπεια που θα έπεται των παραπάνω εκδηλώσεων να μην πάρουμε κάποια απόφαση τη δεδομένη στιγμή.
  •  Καταγράφουμε το προγενόμενο γεγονός, τι ήταν δηλαδή αυτό που προηγήθηκε της απρόσφορης συμπεριφοράς, τι κάναμε, και τι διαφορετικό θα μπορούσαμε να κάνουμε, καθώς επίσης και στοιχεία όπως ή ένταση αλλά και η διάρκεια της απρόσφορης αυτής εκδήλωσης.
  • Μεταφέρουμε τα παραπάνω δεδομένα στο θεραπευτή του παιδιού, ώστε από κοινού να φτιάξουμε έναν θεραπευτικό σχεδιασμό προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στις ιδιαιτερότητες του παιδιού.

Παρεμβάσεις που λειτουργούν προληπτικά έναντι των παραπάνω εκδηλώσεων:

  •  Παρεμβάσεις & σχεδιασμοί που έχουν ως στόχο τηδημιουργία ενός κώδικα επικοινωνίας  ανάμεσα στο παιδί και στους σημαντικούς άλλους, ώστε αυτό να μάθει να επικοινωνεί τις ανάγκες του χρησιμοποιώντας τόσο λεκτικά όσο και εξωλεκτικά μέσα έκφρασης.
  • Συμπεριφοριστικές παρεμβάσεις (Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς –ΑΒΑ), οι οποίες αποσκοπούν στην αποκρυστάλλωση των αιτιών που προκαλούν τις ανεπιθύμητες συμπεριφορές και στη σταδιακή τους εξάλειψη.
  •  Ψυχοεκπαιδευτικά προγράμματα που στοχεύουν στη διαχείριση του θυμού και επακόλουθα των επιθετικών συμπεριφορών.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε:

  •  Να δημιουργούμε ένα περιβάλλον σταθερό μέσα στο οποίο το παιδί θα αισθάνεται συναισθηματικά ασφαλές.
  •  Να ενισχύουμε τις θετικές συμπεριφορές ακόμα και εάν αυτές εμπίπτουν σε προσκτήσεις, οι οποίες θεωρούνται ως δεδομένες και αναμενόμενες.
  • Να δημιουργούμε από κοινού συνέπειες με το παιδί ως αποτέλεσμα των πράξεων του και όχι ως τιμωρία.

Σχολική Άρνηση και αντιμετώπιση

Μία από τις συχνότερες φοβίες οι οποίες παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας είναι αυτή της σχολικής φοβίας (Strauss et al., 1990). Η σχολική φοβία είναι δυνατό να εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους όπως είναι :

  • «Το κλάμα του αποχωρισμού» κατά την πρώτη μέρα στο σχολείο, το οποίο αποτελεί συχνά την κυριότερη έκφανση της σχολικής φοβίας.
  • Σωματικά συμπτώματα όπως είναι οι εμετοί, η ταχυκαρδία, οι πονοκέφαλοι, και οι κοιλιακοί πόνοι. Το παιδί ξυπνάει συχνά χλωμό και αισθάνεται ναυτία. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι τα συμπτώματα αυτά υποχωρούν τα Σαββατοκύριακα, τις αργίες αλλά και αμέσως μετά τη συγκατάθεση των γονιών να μην πάει στο σχολείο και να μείνει σπίτι.

Τα αίτια της εμφάνισης της σχολικής φοβίας είναι συχνά πολυπαραγοντικά ενώ μεταξύ των κυριότερων είναι (Λαζαράτου, 2001):

  • Συμβάντα που αλλάζουν τις συνήθειες του παιδιού σε σχέση με το σχολείο ή προκαλούν κάποιο ψυχικό τραυματισμό όπως είναι η αλλαγή σπιτιού ή σχολείου, ο θάνατος ενός συγγενικού προσώπου ή το ατύχημα ενός μέλους της οικογένειας.
  • Παρατεταμένη περίοδος αναγκαστικής απομάκρυνσης από τις σχολικές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα τα παιδιά να εκδηλώνουν σχολική φοβία καθώς αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες να παρακολουθήσουν τη συνέχεια των μαθημάτων. Ο συγκεκριμένος αιτιακός παράγοντας απαντάται κατά κύριο λόγο στους καλούς μαθητές που έχουν ως στόχο τις υψηλές επιδόσεις.
  • Ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά που συνθέτουν την προσωπικότητα του παιδιού.
  • Στρεσσογόνοι παράγοντες που επηρεάζουν την σχολική πραγματικότητα όπως είναι για παράδειγμα τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού ή η παρουσία ενός ιδιαίτερα απαιτητικού δασκάλου, ο οποίος δημιουργεί μια στρεσογόνο ατμόσφαιρα μέσα στην τάξη.
  • Η σχολική αποτυχία και οι χαμηλές επιδόσεις.
  • Υψηλές προσδοκίες των γονέων, οι οποίες επιβάλλουν στο παιδί να πραγματώσει στόχους των τελευταίων, με αποτέλεσμα το παιδί να δυσκολεύεται να ισορροπήσει κάτω από το βάρος των γονεϊκών επιθυμιών.
  • Οικογενειακές συγκρούσεις και η φτωχή επικοινωνία μεταξύ των συζύγων.

Οι συνέπειες της σχολικής άρνησης είναι ιδιαίτερα σημαντικές καθώς το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με την ακαδημαϊκή αποτυχία καθώς επίσης και με την απομόνωση από την παρέα των συνομηλίκων, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την εξατομικευμένη παρέμβαση αλλά και την αντιμετώπιση του προβλήματος με στοργή και κατανόηση από την πλευρά των γονέων.

Πιο συγκεκριμένα, οι τελευταίοι είναι σημαντικό να αναζητήσουν την υποστήριξη ενός ειδικού ψυχικής υγείας, ο οποίος θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν αλλά και να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα τις αντιδράσεις του παιδιού, ενώ παράλληλα θα βοηθήσει το παιδί βιώνοντας ένα κλίμα ασφάλειας να έρθει αντιμέτωπο με τα αρνητικά συναισθήματα που το κατακλύζουν (King & Bernstein, 2001).

Ολυμπία Ματακιά
Ψυχολόγος, Msc
Υπεύθυνη προγραμμάτων Ψυχολογικής Υποστήριξης του Κέντρου Ειδικής Αγωγής “ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΛΟΓΟΣ”

Υδάτινα πειράματα

Ένα από τα φυσικά στοιχεία του περιβάλλοντος, το οποίο φαίνεται να κεντρίζει σημαντικά το ενδιαφέρον των παιδιών είναι το νερό. Δεν είναι τυχαίο ότι τα παιδιά μπορούν να κάθονται με τις ώρες μέσα στη μπανιέρα ή στη θάλασσα βλέποντας το νερό να γλιστρά μέσα από τα χέρια τους, παρατηρώντας τη δύναμη του αλλά και «στήνοντας» παιχνίδια μέσα σ’ αυτό. Άλλωστε δεν είναι λίγες οι έρευνες που καταδεικνύουν τη θεραπευτική σημασία του νερού. 
Ειδικότερα, τα τελευταία χρόνια πολλοί ερευνητές τονίζουν τη σημασία του νερού και των δραστηριοτήτων μέσα στη θάλασσα, τόσο για τα παιδιά με αυτισμό όσο και για τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές γενικότερα (Chien – Yu Pan, 2010, Yilmaz et al., 2004). Πιο συγκεκριμένα, για τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές, τα παιχνίδια μέσα στο νερό επιδρούν θετικά στην:

  • Ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας στα πλαίσια της αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς άλλους ή με συνομήλικους κατά τη διάρκεια των παιχνιδιών μέσα στο νερό.
  • Βελτίωση της αυτοαντίληψης και της αυτοαποτελεσματικότητας, καθώς αυξάνεται η αίσθηση της ικανότητας πραγμάτωσης έργου, γεγονός που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές , τα οποία εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες στη συμμετοχή σε αθλήματα και άλλες κινητικές δραστηριότητες. 
       Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι πολλοί γονείς αναφέρουν ότι μετά από τη συμμετοχή των παιδιών τους σε πρόγραμμα θαλασσινών δραστηριοτήτων, τα ίδια παρουσιάστηκαν περισσότερο δεκτικά στη συμμετοχή σε κινητικές δραστηριότητες, στις οποίες πρωτύτερα εμφάνιζαν άρνηση.
  • Βελτίωση της κινητικής δραστηριότητας, καθώς το κολύμπι βοηθά τα παιδιά να αποκτήσουν καλύτερη επίγνωση των κινήσεων των επιμέρους μερών του σώματος μέσα στο νερό, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι μύες, με αποτέλεσμα τον αποτελεσματικότερο κινητικό συντονισμό.
  • Ειδικότερα, το στοιχείο της άνωσης στο θαλασσινό νερό επιτρέπει με μεγαλύτερη ευκολία την παραγωγή της κινητικής δραστηριότητας, η οποία δυσχεραίνεται σημαντικά λόγω των περιορισμών που θέτει η βαρύτητα σε στερεό έδαφος.
  • Βελτίωση της ισορροπίας, της ευκινησίας και της μυϊκής δύναμης τόσο των άνω όσο και των κάτω άκρων.
  • Προάσπιση της καρδιαγγειακής υγείας
  • Μείωση των στερεοτυπικών κινήσεων που παρατηρούνται συχνά στα παιδιά με αυτισμό.
  • Ενίσχυση της κοινωνικής συμπεριφοράς και της κατανόησης των κοινωνικών κανόνων είτε μέσα από ένα μοντέλο – πρότυπο (θεραπευτής) είτε με την άμεση αλληλεπίδραση με συνομηλίκους κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων. 

Δραστηριότητες για τους γονείς & τους μικρούς μας φίλους

  1. Παιχνίδια με μπάλες
    Μπείτε στη θάλασσα μέχρι τα γόνατα και αρχίστε να πετάτε ο ένας τον άλλον την μπάλα. Μετά από αρκετές «ριξιές» προχωρήστε λίγο πιο μέσα. Τώρα η θάλασσα σας έρχεται μέχρι τη λεκάνη! Προχωρήστε λίγο ακόμα! Τώρα η θάλασσα σας έρχεται μέχρι τη μέση! Συνεχίζετε να πετάτε την μπάλα ο ένας στον άλλο και ταυτόχρονα συνεχίστε να μπαίνετε όλο και πιο μέσα στη θάλασσα μέχρι εκεί που «πατάτε»! Όσο ο βαθμός δυσκολίας μεγαλώνει, τόσο πιο διασκεδαστικό γίνεται το παιχνίδι.
    Πετάξτε ο ένας τον άλλον την μπάλα προσέχοντας να μην πέσει στη θάλασσα!
  2. Ψαράκι
    Μπείτε στη θάλασσα μέχρι τη μέση και κάντε κύκλο. Ο τρίτος της παρέας προσπαθεί να περάσει πάνω από τα ενωμένα χέρια των άλλων δύο. Η δυσκολία στο παιχνίδι αυτό είναι να καταφέρουν όλοι να κρατήσουν τα χέρια τους ενωμένα! Δοκιμάστε ξανά και ξανά και προσπαθήστε να κάνετε τον αντίπαλο να χάσει!
  3. Παιχνίδι ρόλων
    Μπορείτε να υποδυθείτε ρόλους-επαγγέλματα, τα οποία σχετίζονται με τη θάλασσα. Π.χ τι κάνει ο ναυαγοσώστης ; , τι κάνει ο ψαράς ; 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• Chien Yu – Pan (2010). Effects of water exercise swimming program on aquatic skills and social behaviors in children with autism spectrum disorders. Autism. vol. 14 no. 1 9-28.
• Yilmaz L., Yanarda M., Birkan B. & Bumin G. (2004). Effects of swimming training on physical fitness and water orientation in autism. Pediatr. Int. 46(5):624-6.

Λεπτή Κινητικότητα

Η λεπτή κινητικότητα ουσιαστικά ασχολείται και περιλαμβάνει ό,τι αφορά τους μικρούς μύες του σώματος – κυρίως των χεριών – που μας επιτρέπουν να γράφουμε, να κρατάμε μικρά αντικείμενα, να ντυνόμαστε κλπ. Περιλαμβάνει  τη δυνατότητα, τη δύναμη, τον έλεγχο των μυών αυτών και κυρίως την κατάκτηση δεξιοτήτων που στοχεύουν στην επιδεξιότητα.

Ένα μεγάλο θέμα της προσχολικής ηλικίας, που συνήθως επηρεάζει και την υπόλοιπη σχολική – και όχι μόνο – ζωή του παιδιού είναι η λεπτή κινητικότητα. Είτε το παιδί πηγαίνει στο νηπιαγωγείο και εξασκείται σε δραστηριότητες λεπτής κινητικότητας, είτε είναι σε ηλικία μικρότερη, πράξεις που απαιτούν λεπτή κινητικότητα μπορεί να παρουσιάσουν δυσκολίες.

Η βελτίωση της λεπτής κινητικότητας καθώς και οι αναχαίτιση δυσκολιών που ενδεχομένως παρουσιάζει κάποιο παιδί κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης είναι θέμα κυρίως της ειδικότητας του εργοθεραπευτή.

Ο στόχος εξάσκησης και κατάκτησης της λεπτής κινητικότητας δεν είναι μόνο το να βοηθήσει το παιδί να ελέγχει καλύτερα το μολύβι και επομένως τη γραφή, αλλά και να μπορεί να κουμπώνει και να ξεκουμπώνει, να ανεβοκατεβάζει φερμουάρ, να ζωγραφίζει με πινέλο, να πιάνει το πιρούνι ή το κουτάλι και άλλες παρόμοιες δραστηριότητες, να χτενίζεται, να χειρίζεται τον υπολογιστή, να γυρίζει τις σελίδες ενός βιβλίου.

Σημαντικό κομμάτι το οποίο αναπτύσσεται και δομείται κατά την προσχολική ηλικία και σχολική ηλικία είναι η γραφο-κινητική πράξη. Η γραφή είναι μια πολύπλοκη και πολυσύνθετη διαδικασία. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που πρέπει να συνδυαστούν ώστε να έχουμε μια καλή γραφική ικανότητα. Γνωρίζοντας ότι η ανάπτυξη ενός ατόμου είναι ένα σύνολο λειτουργιών, η γραφική ικανότητα σχετίζεται με την κινητική ανάπτυξη, την ολοκλήρωση του αισθητηριακού συστήματος και με την γνωστική αντίληψη.

Συγκεκριμένα σημεία που «αξιολογούνται» στις γραφο-κινητικές δεξιότητες είναι:

  • Η κυρίαρχη χρήση του ενός χεριού στη γραφή και στις καθημερινές δεξιότητες (πλευρίωση).
  • Η ικανότητα να συγκρατεί με το μη κυρίαρχο χέρι το χαρτί, καθώς και η ικανότητα σχηματισμού κυκλοειδών, οριζοντίων και καθέτων γραμμών χωρίς περιστροφή του χαρτιού.
  • H δυνατότητα να χρησιμοποιεί ποικιλία γραφικών υλικών ( δαχτυλομπογιές, ξυλομπογιές, νερομπογιές, κηρομπογιές..)
  • Να μπορεί να χρωματίζει μέσα σε πλαίσιο.
  • Να μπορεί να σχεδιάζει ανθρωπάκι , με 5 μέρη σώματος τουλάχιστον, όπως και δέντρο, σπίτι, λουλούδι κλπ.
  • Να μπορεί να οργανώσει σωστά την ζωγραφιά του στον χώρο ( π.χ. ο ήλιος ψηλά, το σπίτι κάτω με τις σωστές αναλογίες, δηλαδή η ανθρώπινη φιγούρα μικρότερη από το σπίτι).
  • Να μπορεί να κόβει με το ψαλίδι περίγραμμα σχημάτων (λεπτή κινητικότητα).
  • Ικανότητα αντιγραφής βασικών σχημάτων.
  • Η κατεύθυνση της γραφής πρέπει να είναι από τα αριστερά προς τα δεξιά και από επάνω προς τα κάτω.

ΤΥΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρέπει να λαμβάνουμε πάντοτε υπόψη ότι οι πίνακες αναφέρονται στο μέσο όρο τυπικής ανάπτυξης και ενδέχεται να υπάρχουν μικρές αποκλίσεις. Οι αποκλίσεις μπορεί να βασίζονται σε τυχαία γεγονότα ( πχ μια επέμβαση, κοινωνικοί παράγοντες, περιβαλλοντολογικοί παράγοντες, ) και δεν σημαίνουν απαραίτητα κάποια καθυστέρηση. Συνήθως άτυπες αποκλίσεις στην ανάπτυξη ακολουθούν την φυσιολογική ανάπτυξη ύστερα από εκπαίδευση.


ΗΛΙΚΙΑ 4 ΕΤΩΝ

  • Αρχίζει να επιδεικνύει πλευρίωση.
  • Πιάνει με τρία δάχτυλα όχι όμως σωστά ακόμη. ( αντίχειρας, δείκτης, μέσος ) πιθανώς ακόμη να μετέχουν και άλλα δάχτυλα στη γραφή.
  • Πιάνει μαρκαδόρους, κηρομπογιές και χονδρά μολύβια.
  • Μπορεί να χαράξει κύκλο, τετράγωνο.
  • Διπλώνει χαρτί στα δύο.
  • Κόβει ευθείες και καμπύλες με ψαλίδι.
  • Ζωγραφίζει παιδάκι με κεφάλι 2 χέρια και 2 πόδια.
  • Αρχίζει να πιάνει με τα δάχτυλα πιρούνι και κουτάλι.
  • Κουμπώνει φερμουάρ και χονδρά κουμπιά.
  • Περνάει χάνδρες σε κορδόνι.
  • Βάζει κλειδί σε κλειδαριά.

ΗΛΙΚΙΑ 5 ΕΤΩΝ

  • Η πλευρίωση έχει πλέον εδραιωθεί.
  • Έχει τελειοποιηθεί η τριποδική σύλληψη.
  • Το παιδί μαθαίνει να γράφει και να αναγνωρίζει το όνομά του.
  • Αρχίζει να αντιγράφει το τρίγωνο.
  • Ζωγραφίζει το παιδάκι ολόκληρο με λεπτομέρειες όπως λαιμός, φρύδια κλπ.
  • Πιάνει κανονικά οικοσκευές και αρχίζει να χρησιμοποιεί μαχαίρι-πιρούνι συνδυαστικά.
  • Κόβει τετράγωνα, κύκλους, τρίγωνα και κολλάει επίσης αντικείμενα ακολουθώντας γραμμές.
  • Κλειδώνει και ξεκλειδώνει άνετα.

ΗΛΙΚΙΑ 6 ΕΤΩΝ

  • Το παιδί είναι ικανό να μάθει τη γραφή.
  • Κάνει τέλειο τρίγωνο και είναι ικανό να αναπαράγει και άλλα σχήματα όταν του τα διδάξουν.
  • Κόβει με ψαλίδι όχι μόνο τα βασικά σχήματα, αλλά είναι ικανό να κόψει φιγούρα ακολουθώντας περίγραμμα.
  • Σχεδιάζει τέλεια αναγνωρίσιμο άνθρωπο και με την διάκριση των φύλων.
  • Ζωγραφίζει σπίτι με πόρτα παράθυρα, τοποθετεί δέντρα, ήλιο σύννεφα, λουλούδια σωστά κατανεμημένα σε χαρτί.
  • Περνά χάνδρες σε κορδόνι αλλά είναι πλέον ικανό να ακολουθεί μοτίβα χρωμάτων και σχημάτων.
  • Χτίζει με τουβλάκια πολύπλοκες κατασκευές.
  • Μπορεί να περάσει κορδόνι στα παπούτσια του και αρχίζει να μαθαίνει να τα δένει.
  • Ντύνεται και γδύνεται μόνος χρησιμοποιώντας σωστά τα περισσότερα ήδη κουμπώματος.

Τσιφτζή Εμμ. Φωτεινή
Ειδική Παιδ/γος- Υποψήφια Διδάκτωρ Παν/μίου Θεσσαλίας
Επιστ. Υπεύθυνη του Κέντρου Ειδικής Αγωγής «ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΛΟΓΟΣ»

Αυτισμός και Διατροφή

Ο Αυτισμός (ή Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος- ΔΑΦ) συνιστά μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή, η οποία ορίζεται μέσω της παρατήρησης της συμπεριφοράς και επηρεάζει τις επικοινωνιακές, γνωστικές και ψυχοκινητικές λειτουργίες του ατόμου.

Η διάγνωση του αυτισμού πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο στη νηπιακή ηλικία, γεγονός το οποίο συνιστά ένα από τα διακριτικά στοιχεία της διαταραχής. Μάλιστα, σε ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών παρατηρείται φυσιολογική ανάπτυξη μέχρι ένα συγκεκριμένο ηλικιακό στάδιο, στο οποίο σηματοδοτείται η αρχή της σταδιακής απόκλισης ακόμα και πολλές φορές η απώλεια κεκτημένων δεξιοτήτων. (Kaplan & Sadocks, 2013).

Ο αυτισμός ως διαταραχή συνδέεται με μία σειρά από σημαντικές διατροφικές διαταραχές όπως είναι οι αλλεργίες, τα προβλήματα στο γαστρεντερικό σωλήνα καθώς επίσης και οι βασικές ελλείψεις βιταμινών, μετάλλων και άλλων απαραίτητων λιπαρών οξέων και αμινοξέων. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, πολλές έρευνες υποστηρίζουν τη σημασία της διατροφής στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, τα οποία συνοδεύουν την αυτιστική διαταραχή.

Προτεινόμενες Διατροφικές Παρεμβάσεις σε Άτομα με Αυτισμό

Συμπληρώματα βιταμίνης Α, τα οποία βελτιώνουν τη βλεμματική επαφή, τις κοινωνικές δεξιότητες καθώς επίσης και τον ύπνο.
Συμπληρώματα βιταμίνης Β6, τα οποία βελτιώνουν την οπτική επαφή, την ομιλία αλλά και την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Η χορήγηση της βιταμίνης αυτής συνδέεται επίσης με την αύξηση της προσοχής αλλά και τη μειωμένη ευερεθιστότητα.
Συμπληρώματα βιταμίνης C, τα οποία βελτιώνουν τις κοινωνικές σχέσεις και τις συναισθηματικές αντιδράσεις.
Συμπληρωματική χορήγηση σε ω3 και ω6 λιπαρά οξέα προάγουν επίσης τον έλεγχο της συμπεριφοράς και την μάθηση.

  • Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι για την χορήγηση οποιουδήποτε συμπληρώματος διατροφής, πρέπει πάντα να γίνονται οι απαιτούμενες εξετάσεις ενώ είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η άποψη του ιατρού και του διατροφολόγου.

Δίαιτες

Δίαιτα χωρίς γλουτένη και χωρίς καζείνη (GFCF). Αποφεύγεται το γάλα, όλα τα γαλακτοκομικά προιόντα, το σιτάρι, το κριθάρι, η βρώμη, η σίκαλη καθώς επίσης και τα προιόντα τους. Εύρεση εναλλακτικών πηγών για την πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D (σουσάμι, σαρδέλες, πράσινα φασόλια).
Μετά από την εφαρμογή της συγκεκριμένης δίαιτας παρουσιάζεται βελτίωση σε περιπτώσεις διάρροιας, δυσκοιλιότητας και αυτοτραυματισμού.
Δίαιτα Feingold. Αποφεύγονται οι τεχνητές χρωστικές, οι τεχνητές αρωματικές, η ασπαρτάμη και τα τεχνητά συντηρητικά, τα οποία προκαλούν υπερκινητικότητα αλλά και διαταραχές συμπεριφοράς.
Με την εφαρμογή της δίαιτας Feingold παρουσιάζεται βελτίωση στην συμπεριφορά, την προσοχή και στις εντερικές διαταραχές.

Κετογονική Δίαιτα. Γνωστή και ως δίαιτα τριγλυκεριδίων.Το λίπος παρέχει την πλειοψηφία των θερμίδων,η πρωτείνη είναι στις ελάχιστες ημερήσιες απαιτήσεις, ενώ οι υδατάνθρακες είναι αυστηρά περιορισμένοι.
Μετά από την εφαρμογή της παρουσιάζεται βελτίωση στην κοινωνική επαφή, τον λόγο, την συνεργασία, την υπερκινητικότητα και την μάθηση.
Για την εφαρμογή της κετογονικής δίαιτας απαιτείται πάντα η στήριξη και η διαρκής παρακολούθηση από παιδονευρολόγο και διατροφολόγο.
Δίαιτα συγκεκριμένων υδατανθράκων (SCD). Επιτρεπόμενες τροφές είναι το κρέας, το ψάρι, τα αυγά, τα λαχανικά και συγκεκριμένα έλαια, ενώ απαγορεύονται το άμυλο, τα όσπρια, τα σιτηρά, τα ζυμαρικά και τα ψωμιά.
Σκοπός της συγκεκριμένης δίαιτας είναι η διόρθωση ζημιών στη δομή των εντερικών τοιχωμάτων εξαιτίας μικροοργανισμών που τρέφονται από άμυλο και σύνθετους υδατάνθρακες.
Μετά τη χρήση των παραπάνω διατροφικών παρεμβάσεων το 60% – 65% των συμμετεχόντων παρουσίασε βελτίωση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι απαιτείται ο σχεδιασμός περισσότερων ερευνών για την κατασκευή κατάλληλων διατροφικών παρεμβάσεων. Ας μη ξεχνάμε ότι το κάθε παιδί είναι ξεχωριστό και έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

www.keadd.gr/άρθρα/αυτισμοσ-και-διατροφη-αυτιστικων-παιδιων/64.html

www.healthview.gr/περιεχόμενο/άρθρο/11079/αυτισμός-διατροφή-βοηθούν-οι-ειδικές-δίαιτες

Τσιφτζή Εμμ. Φωτεινή
Ειδική Παιδ/γος- Υποψήφια Διδάκτωρ Παν/μίου Θεσσαλίας
Επιστ. Υπεύθυνη του Κέντρου Ειδικής Αγωγής «ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΛΟΓΟΣ»